NE TIMU ! (parto 2)

NE TIMU ! (parto 2)

En lasta majo pasis la 100a datreveno de la homo, kiu reklamis Esperanton al milionoj. Tio estis unu el plej dinamikaj pontifikecoj* en la historio.

Dum la vizito en Brazilo, Johano Paŭlo vizitis la plej malriĉajn lad-urbojn (favelas).

Dum pli ol 26 jaroj de sia papeco papeco, Johano Paŭlo vizitis preskaŭ 130 landojn, alparolis persone milionojn – sed vidis ankaŭ regionojn de korŝira mizero. Inter centoj de liaj dokumentoj, multaj traktas pri justeco kiel fundamento de paco.

* La vorto “papeco” (aŭ pontifikeco devenas el lingvo latina “pontifex” kaj signifas konstruanto de pontoj. En Esperanto estus eble pli klare uzi la vorton “papado”.

Sian junaĝon la estonta papo travivis dum germana okupado en jaroj de la 2a mondmilito. Tiam li estis laboristo en kemia fabriko kaj sekve en ŝtonminejo. Poste li ĉiam sentis solidarecon kun laboristaro. Inter siaj 14 enciklikoj, Johano Paŭlo dediĉis la tri al problemoj de laboro, senlaboreco kaj neceso defendi dignon de laboristoj: 1981- Laborem exercens / Pri homa laboro; 1987- Sollicitudo rei socialis /Socia zorgo; 1991- Centesimus annus / Jarcenta jubileo de Rerum novarum (Pri novaj aĵoj, priskribita E-lingve en vikipedio).

Estus malfacile prezenti en unu artikolo eĉ koncizan studon de tiuj dokumentoj. Ili atingeblas rete en multaj lingvoj. Ĉiu encikliko enhavas kelkdek paĝojn kaj estis senditaj je dispono de ĉiuj ŝtatestroj, multaj sciencaj institutoj, internaciaj institucioj kaj grandaj bibliotekoj. Bedaŭrinde, plej multaj politikistoj ŝajnas neglekti esencasjn problemojn de socia justeco kaj time prisilentas pri la bezonojn reformi malaktualiĝintajn financajn sistemojn.

.

Meze: Flago de Internacia Labor-Organizaĵo, grava institucio de la Unuiĝintaj Nacioj.

Sociala doktrino de la Eklezio celas evitigi sangajn klas-batalojn inter la riĉaj posedantoj kaj proleto (laboristoj, kies elementaj bezonoj ne estas plenumitaj). Socialismo ekestis kiel antidoto /kontraŭveneno al senbrida kapitalismo kaj ekspluatado de laboristoj. En sia ekstrema formo, la nova ideologio postulis eĉ nuligon de ĉiu privata posedaĵo. Tiam sendependaj ekonomikistoj komencis konsideri la t.n. “trian vojon” laŭ kiu oni kunigu avantaĝojn de la du ĉefaj sistemoj: iniciaton de individuoj en kapitalismo kun socia sekureco de socialismo. Johano Paŭlo la 2-a multfoje substrekis, ke kapitalo neniam kontraŭstaru laboron. La universala principo de justeco postulas, ke homo estu ĉiam pli grava ol maŝino, etiko superu politikon kaj ekonomio servu al ĉies progreso (materia kaj spirita).

Estus malfacile kalkuli kiom da gejunuloj renkontiĝis kaj trovis amikojn dum la Mondaj Tagoj de Junularo (1985-2019). Certe pli ol dek milionoj, la sekva MTdJ okazos en Portugalio.

Sendube, la plej entuziasmaj eventoj estas MTdJ / WYD (MONDAJ TAGOJ de JUNULARO / Journées mondiales de la jeunesse / World Yout Days / Jornada Mundial de la Juventud / Всемирный день молодёжи), kiuj okazis jam en Argentino, Hispanio, Filipinoj, Francio, Aŭstralio, Pollando, Kanado, Germanio, Brazilo, Panamo. La unua estis organizita en la Internacia Jaro de Junularo – 1985. ‘Junularo, vi estas espero de la mondo, vi estas mia espero!‘- salutis ilin la papo kaj la gejunuloj reagis aplaŭde. Dum renkontiĝo kun junaj germanoj li konsilis: ‘Aprezu veran amon, ne ludu per ĝi je provo. Ni naskiĝas unufoje ne por provo, ni geedziĝas unufoje por fideleco kaj ni mortos unufoje – neniam nur je provo.

Dum sia ĉirkaŭ-globa pilgrimado, Johano Paŭlo ĉie renkontis ĝojan skoltaron – membrojn de la plej granda junulara movado.

.

Iam li fervore futbalis, sed junaĝo forpasas rapide…

La geknaboj en ĉiuj kontinentoj ŝatis aŭdi seriozajn vortojn, eĉ se ili ne amuzigis: “Estu fidelaj al viaj idealoj. Postulu multon de vi mem, eĉ se aliaj tion ne postulas!” Kutime la partoprenantoj venas el ĉ. 80 landoj en la nombro de 400,000 ĝis unu miliono.

En frateca atmosfero okazis la ekumena vizito de Johano Paŭlo en Taizé (Francio), al kiu veturas ĉiujare dekmiloj da junaj homoj, ne nur el Eŭropo. Vidante entuziasmon akompanitan per polifonia kantado, la kortuŝita gasto voĉis: ‘Saluton al vi, Taizé – la printempo de Eklezio! ‘  Tiun komunumon kreis dum la 2-a mondmilito reformita protestanto el Svislando, monaĥo Roger Schütz. Ĉiam antaŭ Novjara Festo, Taizé-komunumo organizas “Pilgrimadon de Fido kaj Paco tra Tero” en multaj urboj kaj tiujn eventojn partoprenas foje ankaŭ junaj esperantistoj. Aktualaj novaĵoj troveblas en kelkdeko da lingvoj ĉe: https://www.taize.fr.

Precipe inspira kaj bela estas tie muziko kaj ĉantoj – (4:27) https://www.youtube.com/watch?v=t4Svh-9ohg4 . La junularo kantas en diversaj lingvoj kaj kreas neforgeseblan atmosferon de paco kaj amikeco, taŭgan por meditado kaj preĝoj. Ne mirige ke partoprenas ilin ne nur ortodoksaj, protestantaj kaj katolikaj kristanoj sed ankaŭ junaj reprezentantoj de aliaj religioj, aŭ eĉ nekredantoj. Fermu la okulojn por kelkaj minutoj dum aŭskultado kaj diru: ĉu tia muziko plaĉas al vi? Finfine ĉiu bezonas trovi ripozon de la monda tumulto.

.

Kvankam junularo estis precipe proksima al koro de Johano Paŭlo, krom tio li havis ankaŭ multajn renkontiĝojn kun sciencistoj, politikistoj kaj aliaj elstaraj gvidantoj de la mondo.

.

.

Verŝajne multaj konas ĉi tiujn figurojn de kulturo, famaj tutmonde:

Ĉe multaj okazoj Johano Paŭlo parolis pri unueco de Eŭropo kaj ĝiaj kulturoj (kiel komunumo de la proksimaj kulturoj). Tion li akcentis en sia apostola letero Egregiae virtutis (“Eksterordinara potenco”) publikigita decembre 1980. Kulturo estas la sitemo de spiritaj valoroj, ellaborita en formoj akceptitaj de la socio, kiu delonge vivas en certa regiono. Simileco de eŭropaj kulturoj riĉigas vivon de la tuta kontinento. Eŭropaj kulturoj suferis multfoje dum militoj, totalismaj sistemoj kaj atakoj de agresemaj civilizoj.

*

Simbola datreveno estis celebrita septembre 1983 en Vieno, per Eŭropa Vespro kun partopreno de Johano Paŭlo. Tie, la 12an de septembro 1683 okazis unu el plej decidaj bataloj en la historio. Aŭstrion invadis armeo de 170,000 turkoj, kiuj okupis jam grandan parton de Eŭropo (vidu ĉi-sube la mapon) kaj celis sieĝi la tutan kontinenton.

.

Neniu ŝajnis kapabla ilin haltigi, sed apud Vieno alfrontis tiun grandegan armeon reĝo Johano la 3-a (Sobieski) kaj disbatis ĝin per siaj bravaj husaroj. La reĝon akompanis ankaŭ taĉmentoj el Aŭstrio, Bavario, nuntempa Litovio/Belarusio kaj Ĉeĥio; entute la defendantoj nombris apenaŭ duonon de la turkoj.

.

.

Sen tiu venko, la turkaj armeoj atingus verŝajne la orientan bordon de Atlantiko kaj rezulte la tuta kontinento estus perforte islamigita. Kruelecon de turkaj invadoj spertis dum jarcentoj la nacioj de Sud-orienta Eŭropo: Grekio, Bulgario, Serbio, Kroatio, Rumanio kaj Hungario. Tion priskribis en siaj libroj hungaro Géza Gárdonyi (“Steloj de Eger”) kaj bulgaro Ivan Vazov (“Sub la jugo”) – ambaŭ tradukitaj al Esperanto.

.

*

Valoras memorigi, ke longan tempon antaŭ la turkaj invadoj en Sudorienta Eŭropo, vivis tie la du eminentaj fratoj Cirilo (826-869) kaj Metodio (815-885). Ili devenis el Makedonia ĉefurbo Tesaloniko (Solun en malnova slava lingvo, greke: Θεσσαλονίκη). Cirilo kaj Metodio scipovis paroli slavan pralingvon, por kiu ili poste kreis alfabeton, nomita “gladolico” – hodiaŭ konata sub la nomo kirilico.

.

Ĝi estas uzata nuntempe en Bulgario, Serbio, Montenegro, Makedonio, Rusio, Belarusio kaj Ukraino. La kontribuo de ambaŭ fratoj al eŭropa unueco estas netaksebla, tial Johano Paŭlo deklaris ilin la kunpatronoj de Eŭropo kaj li multfoje emfazis, ke la “malnova kontinento”- por vivi plenforte – devas spiri per siaj du pulmoj (okcidenta kaj la orienta, en kiu vivas pli ol 200 milionoj da homoj – inkluzive Hungarion, Rumanion kaj la ĉe-Baltajn respublikojn).

Statuo de la granda slavo, Johano Paŭlo troviĝas hodiaŭ en Moskvo.

Gravecon de tia unuiĝo li poste konfirmis en la unika encikliko Slavorum Apostoli /”La apostoloj de slavoj”. Por ekvidi apenaŭ parton de slavaj kulturoj, vi povas ĉi tie rigardi la filmeton kun folkloraj vestoj de Orienta Eŭropo – (10:10) https://www.youtube.com/watch?v=I2vFA1AR4QM . Rekoni Cirilon kaj Metodion kiel la kunpatronoj de Eŭropo, signifas memori pri la riĉa kulturo (literaturo, muziko, pentroarto ktp.) de slavaj nacioj, kion ofte neglektis la t.n. “okcidenta civilizo”. Festo de Cirilo kaj Metodio estas celebrata ĉiujare la 14-an de februaro, same en katolika kiel en ortodoksa Eklezioj.

La verkaro de Cirilo kaj Metodio havis grandegan signifon por ĉiuj slavaj nacioj kaj metis fundamenton por la ortodoksa kristanismo. La du fratoj el Tesaloniko estas honorataj tre solene en Moravio (parto de la eksa Ĉeĥoslovakio). En tiu periodo ĉeĥoj akiris tian memkonscion, kiu ebligis ilin rezisti la danĝeron de fornaciiĝo, kies viktimoj montriĝis aliaj okcidentaj slavoj vivintaj laŭ rivero Elbo. Sendube la menciita encikliko Slavorum Apostoli grave kontribuas al unueco de la slava mondo (Slavio).

Estonteco de la homaro iras tra familio

.

Aparte grava trajto de tiu pontifikeco estis la konstanta zorgo pri familioj. Ekzakte la 13-an de majo 1981 devus esti anoncita apostola instigo “Familiaris Consortio” (Familia kuneco) sed tio ne okazis, ĉar samtage okazis atenco pafmortigi la papon. Kelkaj klarigis tion kiel fortoj de malbono kontraŭas protektadon de familio.

Du jarojn poste estis publikigita la monumenta Ĉarto pri Rajtoj de Familio, en kiu li atentigas pri la urĝa neceso protekti familion kaj ĉiun homan vivon. Jen kelkaj punktoj el tiu ne sufiĉe konata dokumento:

  • Familio estiĝas je ambaŭ geedzoj, libervola kuniĝo de viro kaj virino kiu sin devigas resti fidelaj kaj deklaras vivi kune ĝis fino de la vivo. Ili estas nature malfermitaj je la vivo por ame bonvenigi ĉiujn siajn infanojn, kreskigi ilin, edukadi kaj protekti.
  • Laŭ plur-jarcenta saĝeco trovita en diversaj kulturoj, sana familio estas la baza ĉelo de ĉiu normala socio. En familia domo renkontiĝas kelkaj generacioj, kiuj helpas sin reciproke kaj transdonas valorojn de la nacia tradicio, moroj, kulturo, religio. Tie la infanoj lernas kunvivi harmonie kun siaj gefratoj kaj akiras sociajn virtojn por maturiĝi kaj esti respondecaj civitanoj. Ĉiu socio kaj ŝtato devas do fari ĉion eblan por certigi sekurecon kaj helpi familiojn politike, jure kaj ekonomie. Tio necesas, por ke familio estu stabila kaj povu plenumi siajn specifajn taskojn.
  • Precipe defian situacion alfrontas tiuj familioj, kiuj prizorgas malsanajn infanojn, handikapulojn aŭ maljunan familianojn (ekz. geavojn). Same grandan apogon meritas la gepatroj, kiuj kuraĝas adopti orfojn aŭ aliaj infanoj troviĝantaj en drama situacio.
  • Gepatroj donas vivon al infanoj tial ili havas naturan, neforigeblan rajton eduki siajn idojn. Tiucele ili povas formi asociojn kun aliaj gepatroj, regule kontakti la instruistojn kaj lernejestron. Iliaj sugestoj devus esti serioze konsiderataj en programoj de la instruado.
  • Familio havas la rajton defendi siajn infanojn de tiaj amaskomunikiloj, kies programoj influas malbone ilian psikon aŭ detruas morale. Tiukampe same registaroj kiel la socio mem devus ilin helpi ĉiumaniere.
  • Apartan respekton kaj apogon meritas patrino, kiu laboras hejme, tenas familion kune kaj prizorgas la infanojn. Ŝia kontribuo al socia bonfarto estas netaksebla.
  • En kazo kiam unu el la gepatroj mortas, vundiĝas aŭ perdas laboron, estas dezirinde ke la socio apogu tian familion kaj helpu kreskigi la infanojn. Maljunaj homoj, se ilia sano tion ebligas, rajtas pasigi siajn lastajn jarojn kun la familio. La nepoj ne nur alportas ĝojon al ili, sed ankaŭ lernas respekti maljunajn homojn, same kiel obei siajn instruistojn en lernejo. Diligenta lernanto estonte fariĝos repondeca membro de la socio.

.

De kie venas tia sentemo de Johano Paŭlo al familio? Foje oni memorigas, ke li perdis sian patrinon en infanaĝo, poste mortis lia unusola frato, sekve la patro. Junaĝon li pasigis laborante sub germana okupado, dum la dua mondmilito kaj fine restis sola. Malgraŭ tiel drama vivo, li restis homo serena kaj ofte memorigis ke “Estonteco de la homaro iras tra familio”.

Vizitante ĉiujn kontinentojn, li ĉiam trovis tempon por renkontiĝi kun familioj.

En 1994 la Unuiĝintaj Nacioj deklaris Internacian Jaron de Familio. Akorde al tiu brila ideo, Johano Paŭlo inaŭguris Mondan Renkontiĝon de Familioj (Rencontre mondiale des familles / World Meeting of Families / Encuentro Mundial de las Familias). La evento okazas ĉiun trian jaron, ĉiufoje kun partopreno de 150,000 ĝis 700,000 homoj. Ĝis nun tio okazis en Brazilo, Italio, Filipina Insularo, Hispanio, Usono, Meksikio, Irlando kaj en kelkaj aliaj landoj.

Amo al montoj

Karol Wojtyła jam infanaĝe multe promenis kaj skiadis, ĉar naskiĝis en montara regiono. Kiam oni elektis lin papo (la 16an de oktobro 1978), tiutage alpinistino Wanda Rutkiewicz atingis Monton Everest, la plej altan en la mondo.

.

Sekvajare ŝi renkontis la papon kaj donacis al li ŝtonon de Monto Everest. Li respondis danke: “Bona Dio volis, ke ni ambaŭ surgrimpu pintojn en la sama tago”.

Antaŭ ŝi, nur du aliaj virinoj atingis tiun monton: Junko Tabei el Japanio kaj Phantog el Ĉinio. Sed, ok jarojn poste, Rutkiewicz montriĝis la unua virino kiu “venkis” la plej danĝeran monton “K-2” (8611 metrojn alta), kiun oni nomis la ‘kruela monto‘ ĉar tie multaj himalajistoj perdis la vivon. En jaro 1992 ankaŭ ŝi pereis en Himalaja Montaro.

.

En ĉi-jara aŭgusto pasis 75-jara datreveno de la bombado en Hiroshima kaj Nagasaki. La papo vizitis tiujn lokojn en jaro 1981 kaj demandis la politikistojn: “Kian estontecon ni postlasos por la infanoj?” Antaŭ ol Usono atakis Irakon (en 1991 kaj 2003), li avertis: “Ne faru tion, se ne ekzistas veraj pruvoj ke tiu registaro posedas amas-detruajn armilojn!” Post jaroj oni konfirmis, ke fakte la akuzo estis senbaza kaj, rezulte de tiuj militoj, kelkcent mil da irakaj civitanoj perdis la vivon.

.

Pro la persistaj klopodoj konstrui unuecon inter la popoloj kaj defendi justecon tutmonde, oni nomis lin Johano Paŭlo la Granda. Ĉu prave? Eble jes, almenaŭ esperantistoj memoros lin kiel grandan amikon de la Internacia Lingvo.Fine de la pasinta jarcento, Louis Zaleski-Zamenhof honorigis la “esperantistan papon” per medalo de toleremo.

Fine ni citas lian konatan eldiron: “Ne timu! La fortoj de bono superas kaj homoj de bona volo pli multas“.

______________________

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Translate »
%d bloggers like this: