Esperi – malgraŭ ĉio (parto 1)

Esperi – malgraŭ ĉio (parto 1)

This image has an empty alt attribute; its file name is sky-1.jpg

Latina originalo de la supra titolo sonas: “CONTRA SPEM SPERO” kaj tio memorigas pri unu saĝa konsilo:

>> Kiam sieĝas vin obskuraj pensoj, rigardu la nubojn sur ĉielo! <<

Tian konsilon eble observis pastro Jozefo Zielonka, ĉar persistis labori por Esperanto kelkdek jarojn – spite al multaj obstakloj kaj suferoj. Amikoj nomis lin VERDULO, ĉar lia familia nomo Zieloka signifas laŭvorte “verdan furaĝon”. Kaj espero estas tia nutraĵo, kiu ofte ebligas al homo travivi malfacilajn momentojn de la vivo.

* * *

NU (demando):Mi aŭdis multe pri via kelkdekjara laboro por Esperanto. Via “verda” entuziasmo estas bone konata inter la esperantistoj, kiuj eĉ nomis vin pseŭdonime “Verdulo”. Tia persistemo vere impresas, eble vi lernis ĝin de viaj gepatroj? Bonvolu rakonti pri via infanaĝo.

JZ (p. Jozefo Zielonka, respondo): La homo naskiĝas kadre de la familio, en konkretaj loko kaj tempo – pri kioj li ne decidas. Eĉ liaj gepatroj dependas de la sorto, kiun ili devas alfronti kaj travivi. Bonŝance, mi apartenas al tiuj havintaj feliĉan infanecon, kvankam poste la vivo ne ŝparis al mi multajn surprizojn, ne ĉiam ĝojajn.

This image has an empty alt attribute; its file name is podegrod-2.jpg

Geografie, la regiono de mia junaĝo nomiĝas Antaŭ-Karpata Ebenaĵo kiu najbaras kun Sądecka (pron: Sondecka) Valo. De sudo, fermas ĝin Beskida Montaro kiu – kiel parto de la Okcidentaj Karpatoj – etendiĝas laŭ pol-slovaka landlimo.

.

La vilaĝo en kiu mi vivis, memorigas min ofte pri la feliĉa infaneco, kiun mi pasigis tie. Tial mi ĉiam volonte ĝin vizitas. Nia vilaĝo troviĝas proksime al pitoreska Sondecka Valo, kiun ĉirkaŭas la menciita ĉeno de la montoj. La folkloro estas ĉi tie riĉa kaj la vilaĝanoj fidele ĝin daŭrigas.

This image has an empty alt attribute; its file name is podegr-1.jpg
Popola danc-grupo “Podegrodzie”

NU: Loĝantoj en la Beskidoj, simile kiel aliaj montaranoj, fiere prizorgas sian kulturon, kostumojn, dancojn, kuirarton ktp. Ilia tradicio daŭris dum jarcentoj, ĉu ne?

JZ: Nia vilaĝo Olszanka (kun Mostki, Podegrodzie kaj kelkaj aliaj) situas ĉirkaŭ la monto, sur kiu estis konstruita mezepoka kastelo. La unuaj slavaj gentoj nomiĝis tie Vistulanoj kaj Sudetaj Laĥoj (la nomo devenas verŝajne de princo Lech). Ĝis hodiaŭ, niaj loĝantoj portas fiere la popolkostumojn kaj daŭrigas siajn malnovajn tradiciojn.

La nomon “Olszanka” ĝi ricevis de alna arbaro ( pole: olsza, scienca nomo: Alnus L), kiu delonge kreskas en tiu loko. Arkeologiaj elfosaĵoj montris, ke unuaj setlejoj ekzistis ĉi tie antaŭ pli ol sep mil jaroj. La tiamaj loĝantoj manĝis fruktojn kaj aliajn plantopartojn, ili ĉasadis kaj post jarcentoj komencis okupiĝi pri agrikulturo kaj bestobredado. La domojn ili konstruis el ligno kaj ŝtonoj. Laŭ kresko de scio kaj praktiko, oni eklernis fari potojn, bovlojn, tasegojn – unue el argilo kaj poste el bronozo (dum la bronzepoko). En lastaj du jarmiloj, ĉi tiu regiono estis atakita multfoje de hunoj, tataroj kaj de aliaj invademaj gentoj. Tiam la vilaĝoj estas komplete ruinigitaj, forbruligitaj kaj ĉiu loĝanto mortigita.

La 20a jarcento ne estis pli bona. Dum la unua mondmilito, nia regiono troviĝis sub aŭstria okupado, kies ruloj devigis multajn vilaĝanojn eniri la armeon. La plimulto neniam revenis hejmen. Tiun militon akompanis granda mizero kaj mortigaj malsanoj. “La forbuĉado de popoloj” – kiel nomis ĝin franca Nobel-premiito Romain Rolland – finiĝis aŭtune 1918 kaj ĉiuj esperis, ke fine alvenas la tempoj de paco. Tamen la atendataj “tempoj de paco” ne daŭris longe ĉar, post apenaŭ 20 jaroj, Germanujo eksplodigis denove pli kruelan, la 2an mondmiliton.

La 20a jarcento ne estis pli bona. Dum la unua mondmilito, nia regiono troviĝis sub aŭstria okupado, kies ruloj devigis multajn vilaĝanojn eniri la armeon. La plimulto neniam revenis hejmen. Tiun militon akompanis granda mizero kaj mortigaj malsanoj. “La forbuĉado de popoloj” – kiel nomis ĝin franca Nobel-premiito Romain Rolland – finiĝis aŭtune 1918 kaj ĉiuj esperis, ke fine alvenas la tempoj de paco. Tamen la atendataj “tempoj de paco” ne daŭris longe ĉar, post apenaŭ 20 jaroj, Germanujo eksplodigis denove pli kruelan, la 2an mondmiliton.

1939

NU: Vi naskiĝis antaŭ la dua mondmilito kaj estis nur 6-jara knabeto kiam ĝi eksplodis. Eble vi memoras, kiel ĝi influis la vivon de via familio aŭ najbaroj.

JZ: En niaj vilaĝoj, simile kie en ĉiuj okupataj landoj, ekmankis manĝaĵoj, vestoj kaj medikamentoj. Sed la gepatroj devas iel sekurigi la vivon de siaj infanoj. Precipe kruela vintro frapis nian regionon en jaroj 1941-42, la frostoj atingis 40OC. Inter la plej konataj viktimoj de tiu milito estis heroo de la koncentrejo Auschwitz, Maksimiliano Kolbe, kiu oferis sian vivon por savi alian homon, sendotan al malsat-bunkro. Pro la forta apogo al Esperanto, pastro Kolbe estas rekonita kiel patrono de la esperantistoj. Dum tiu milito pereis ankaŭ membroj de Zamenhofa familio, inkluzive lian amatan filinon Lidia. Post pli ol kvin longaj jaroj, alvenis fine la printempo 1945 kaj – kiam ni aŭdis pri kapitulaco de la Tria Germana Regno – unuafoje neniu timis pro la bombaviadiloj flugintaj super niaj urboj kaj vilaĝoj.

NU: Ni povas imagi kiel senŝarĝiga estis la anonco, ke la nazia Germanujo kapitulacis kaj ke la okupantoj forkuris.

Dum la konferenco en Teherano-1943, la tri venkintaj potencoj (Usono, Britujo kaj Sovetunio), interkonsentis dividi Eŭropon je du partoj. Sed baldaŭ poste, en ties orienta parto la regadon transprenis komunistoj. Rezulte, religia libereco kaj Esperanto-aktivado estis malpermesitaj. Pasis sekvaj ok jaroj kaj oni denove povis instrui Esperanton.

Dum la konferenco en Teherano-1943, la tri venkintaj potencoj (Usono, Britujo kaj Sovetunio), interkonsentis dividi Eŭropon je du partoj. Sed baldaŭ poste, en ties orienta parto la regadon transprenis komunistoj. Rezulte, religia libereco kaj Esperanto-aktivado estis malpermesitaj. Pasis sekvaj ok jaroj kaj oni denove povis instrui Esperanton.

NU: Do, tiam okazis via unua kontakto kun Esperanto?

JZ: Jes, danke al profesoro Mieczysław Sygnarski el Jagielona Universitato de Kraków (Krakovo). Li veturis al urbo Tarnów kaj konvinkis rektoron de la tiea Porpastra Seminario pri utileco de Esperanto kaj sukcesis komenci la instruadon. Inter liaj studentoj estis ankaŭ mi; do Prof. tiel malfermiĝis mia granda aventuro kun Esperanto. Prof. Sygnarski estis unu el plej meritaj esperantistoj en la postmilita movado de Pollando. Krom la gvidado de multaj E-kursoj, li verkis ankaŭ lernolibrojn por ĉi tiu lingvo kaj okupiĝis pri tradukado.

Lia plej populara tradukaĵo estas la porjunulara romano de H. Sienkiewicz – “Tra dezerto kaj praarbaro”. Ĝi fariĝis vaste konata, ĉar estis tradukita al kelkdeko da lingvoj. (Ni montras ĉi tie la tri kovrilojn elinter tiuj libroj, kiuj aperis en diversaj nacilingvaj tradukoj).

NU: En Tarnów vi certe lernis latinan lingvon kaj verŝajne trovis, ke multaj  E-vortoj estas jam konataj al vi. 

JZ: Certe, la esperanta vortaro baziĝas je indo-eŭropaj lingvoj, ĉefe je la latina kaj greka. Sed mi trovis tuj, ke la Internacia Lingvo estas logika kaj simpla, tial do nekredeble facila. Sed por mi, ne malpli fascina estis la ideo de internacia amikeco, kiun ĝi celas. Pri tiuj problemoj Ludoviko Zamenhof estis sentema ekde sia infanaĝo, kiam li vidis diversajn antagonismojn inter la kelklingva loĝantaro de Bjalistoko. Tiam en lia kapo naskiĝis la ideo pri unu facila, universala lingvo kiu forigos la miskomprenojn.

NU: Zamenhof nomis tion “la interna ideo” kiu hodiaŭ ŝajnas esti jam eksmoda.

JZ: Tiun ideon li realigis en sia 28a jaraĝo, post translokiĝo de la tuta familio al Varsovio. Lia “Unua Libro” aperis en kvar lingvoj (rusa, pola, franca, germana) kaj vekis nekutime grandan intereson – inter la homoj de diversaj nacioj, kulturoj kaj religioj. La 19a jarcento abundis je diversaj kaj reciproke kontraŭaj ideologioj. En unu el siaj leteroj Zamenhof skribis, ke en sia junaĝo li estis nekredema ĉar hejme religio ne gravis. Lia patro laboris kiel oficisto en la cara imperio kaj indiferentis pri tiaj aferoj. Fariĝinte studento, juna Ludoviko renkontis kredantajn kolegojn, ĉefe kristanojn kaj rimarkis ke ili aspektas pli feliĉaj, ĉar eble trovis klaran sencon de la vivo. Tio proksimigis lin al katolikaj rondoj, kvankam fakte Zamenhof neniam forlasis kulturon de sia popolo. Legante la Biblion, li trovis la historion de Babel-turo kaj decidis solvi tiun problemon de internaciaj miskomprenoj, kiun ĉefe kaŭzas lingva kaoso.

“Patro nia” estas konata en centoj da lingvoj, ankaŭ en Esperanto.

NU: Dum unu E-prelego vi diris ion interesan pri la “Unua libro”.

JZ: poste li konatiĝis kun la universala preĝo, nomata “Patro nia” (latine: Pater noster). Se ni ĉiuj havas unu Patron en la ĉielo – ekbrilis la nova lumo – tio signifas ke ni ĉiuj estas gefratoj! Tiam la juna entuziasmulo decidis, ke lia nova neŭtrala lingvo enhavu la preĝon kiel unu el bazaj tekstoj en la “Fundamento de Esperanto”. Malgraŭ protestoj de unu varsovia sinagogo, Zamenhof insistis: “Preĝo de la Sinjoro devas resti en la Esperanta lernolibro, ĉar ĝi estas la plej bela teksto, kiun konas la homaro”:

Patro nia, kiu estas en la ĉielo, / sanktigata estu Via nomo, / venu Via regno, fariĝu Via volo / – same en la ĉielo, kiel sur la tero.  / Nian panon ĉiutagan donu alni hodiaŭ  / kaj pardonu al ni niajn ŝuldojn, / kiel ni pardonas al niaj ŝuldantoj. Kaj gardu nin kontraŭ tento,  / sed liberigu nin de malbono.     / Amen.  

Rezulte, Patro nia troviĝas en ĉiuj ses eldonoj presitaj dum lia vivo. Tiumaniere Ludoviko Zamenhof, kiel kreinto de la nova lingvoprojekto, montriĝis la homo de vasta horizonto, malfermita al tuta homaro, sendepende al kiu nacio, raso aŭ religio oni apartenas.

Sur la Olivarba Monto (en araba kvartalo “Al-Tur” de Jerusalemo) troviĝas la malnova preĝejo nomita “Patro nia”. Sur ĝiaj muroj (vidu la dekstran angulon de ĉi tiu foto), la turistoj povas legi tiun universalan preĝon en pli ol 60 lingvoj. En la 1970aj jaroj, esperantistoj fondis tie ankaŭ la nian, en Esperanto.

NU: Kiam mi redaktis “Internan Informilon” de PEA, ties prezidanto d-ro J.Leyk komencis prudente renovigi la asocion. Li sukcesi inviti al kunlaboro kelkajn universitanojn kaj multe da aliaj interesaj esperantistoj, kiuj aktivis ekster la asocio. Unu el ili estis Irena Bednarz, kiu (se mi bone memoras) laboris en biblioteko de Varsovia Universitato kaj konis multe da nekonataj faktoj el historio de Esperanto. Danke al ŝia helpo, mi trovis en la “Enciklopedio de Esperanto” ke kristanoj entuziasme apogis la E-movadon. Tio okazis en la unuaj jaroj kaj surprizis min granda nombro de tiu esperantistoj. Poste ili ne plu tiomis (eĉmalmultiĝis) – kiu scias kial: pro senraviĝo aŭ pro la brutalaj persekutoj?

JZ: En unuaj jarod de la 20a jarcento, franca pastro Emile Peltier, profesoro de bibliaj studoj en Tours, komencis presi E-aldonaĵon al gazeto L’Aube (” Tagiĝo”). En jaro 1902, ĝi aperis kiel aparta periodaĵo sub la titolo “Espero Katolika” kiu estas fakte la plej malnova E-revuo. Aprobis ĝin kaj benis papo Pio la 10a. Ĉe tiu okazo, li aldonis ke ‘Esperanto, kiel popola latino, havas grandan estontecon‘. En tiuj jaroj Esperanto disvastiĝis rapide kaj neniun ĝenis, ke kadre de la kongresoj okazadis ankaŭ preĝoj aŭ Mesoj. Eble tiu epoko estis pli tolerema ol la hodiaŭa?

Kompreneble, jam ĉe la komenco, Esperanto unue trovis multajn disĉiplojn en sia naskiĝurbo Varsovio kaj en aliaj partoj de Orienta Eŭropo. Verŝajne malmultaj scias, ke la unua E-lingva letero estis sendita al Zamenhof el Vilno. Skribis ĝin prelato Aleksander Dąbrowski (litove: Dambrauskas). Dum Kristnaskaj Festoj en jaro 1896, pastro Dąbrowski /Dambrauskas celebris la unuan Meson por esperantistoj de Smolensk (urbo situita en okcidenta Rusio). Tiun Meson partoprenis ankaŭ Zamenhof, kiu poste amikiĝis kun la prelato kaj helpis en korektado de lia libreto kun ekleziaj kantoj. Tiutempe vivis en Vilno ĉefepiskopo Jerzy Matulewicz (lit: Georgo Matulaitis), kiu fervore apogis Esperanton. Bedaŭrinde, en la sekvontaj jaroj okazis la tragediaj eventoj, kiuj draste limigis disvastigon de la Internacia Lingvo. Eĉ nuntempe la militaj konfliktoj pli multnombras ol iam ajn kaj ĝenerale regas “perfekta” nescio pri lingvaj problemoj en la mondo.

NU: La modernista pensmaniero ŝajnas ironie rigardi same noblaj ideojn, kiel spiritan flankon de la homa vivo. Verŝajne Zamenhof ne fartus bone hodiaŭ en tia etoso.

JZ: Zamenhof estis la homo de bona koro kaj nobla animo. Povas esti, ke al verkado de la arda “Preĝo sub la verda standardo” (PSVS) inspiris lin ĝuste la Patro nia. En jaro 1905, li mem deklamis ĝin por ĉiuj partoprenantoj de la unua Universala Kongreso de Esperanto, okazinta en Bulonjo-sur-Maro. Jen lasta strofo de tiu poemo:


Kuniĝu la fratoj, plektiĝu la manoj,
antaŭen kun pacaj armiloj!
Kristanoj, hebreoj aŭ mahometanoj
ni ĉiuj de Di’ estas filoj.
Ni ĉiam memoru pri bon’ de l’ homaro,
kaj malgraŭ malhelpoj, sen halto kaj staro
al frata la celo ni iru obstine
antaŭen, senfine.

.

Ĉi tie la poemon “PSVS” deklamas brazila esperantistino Neide (3:19) https://www.youtube.com/watch?v=jmDBM8ulNqs .

.

Ni povas imagi, kiel suferis tiu ĉi bonkora homo dum siaj lastaj jaroj, kiam centmiloj sange batalis kaj milionoj suferis aŭ estis mortigataj. “Doktoro Esperanto” ne sukcesis ĝisvivi la finon de tiu grandega tragedio, ĉar kapitulaco de la Centraj Imperioj okazis nur sekvajare post lia morto. Tamen lian verkon la militoj ne detruis, la Universalaj Kongresoj okazas ĉiujare kaj kaj kreskas la nombro de esperantistoj en novaj landoj.

1959

NU: Okaze de la 100-jara datreveno de Zamenhofa naskiĝo, la 44a Universala Kongreso okazis en Varsovio. La kongresanojn salutis 6-jara Hania Zamenhof, la pranepino de “D-ro Esperanto”. Kio tiam okazis en via esperanta vivo?

Sur la supra foto, maldekstre: Hania Zamenhof en Varsovia Liceo (pli ol 10 jarojn post la kongreso). La kongreson partoprenis multaj eminentaj esperantistoj kiel Tibor Sekelj kaj Julio Baghy (dekstra foto).

JZ: Post la kongreso, pastro Henriko Paruzel gvidis grupon de la esperantistoj al pola sanktejo Hela Monto en Ĉenstoĥova. Tiuj pilgrimoj kaj preĝtagoj fariĝis jam la tradicio kaj la plej granda estis organizita en jaro 1966, okaze de la miljara jubileo de kristanismo en Pollando. Du jarojn poste, papo Paŭlo la 6a subskribis oficialan dokumenton Canon Missae, laŭ kiu oni povis celebri Meson ankaŭ en Esperanto. Tiutempe aktiviĝis ankaŭ ekumenaj movadoj, ne nur katolika, sed ankaŭ ortodoksa kaj la protestantaj. Sekve aperis libroj kaj E-organizaĵoj ligitaj kun aliaj grandaj religioj: islamo, budhismo, konfuceismo kaj tiuj malpli konataj kiel japana oomoto aŭ korea ŭonbulismo. Ili ĉiuj pruvas, ke transcendenca / spirita dimensio de la vivo tre gravas por miliardoj homoj.

Ĉiu el ni – same kiel milionoj de honestaj personoj el diversaj nacioj kaj kulturoj – povas kontribui al konstruado de pli justa kaj paca mondo.

NU: Dankon por la respondoj pri via interesa vivo. Per ĉi tiu pozitiva akcento ni finas la unuan parto.

JZ: Mi salutas ĉiujn viajn legantojn pro nia tradicia “Semajno de Internacia Amikeco”.

(dua parto sekvos)

____________________________________________

______________________________

______________________________

Perdre son travail à l’âge de 53 ans, en ayant trois enfants à charge, pouvait mettre à l’épreuve n’importe qui. Mirco ne s’est pas découragé, il s’est remis aux études et a donné vie à un projet basé sur la danse comme moyen d’unir les personnes et favoriser l’échange des émotions.

« Quelqu’un m’a dit :’’Pourquoi ne fais-tu pas un travail de ta passion ?’’. Le défi a commencé ainsi, tout sauf simple : me construire une nouvelle identité en tant que travailleur ». Mirco Castello, né en 1955, aujourd’hui Art Counselor, après la perte du travail (« un bon travail dans le monde du textile et de l’habillement ») et de la mise au chômage, en 2008, il a commencé à faire les comptes d’un budget familial toujours plus précaire. « J’ai essayé d’écouter les conseils qui m’étaient donnés, mais surtout une ‘’voix’’ intérieure qui me suggérait de m’y remettre, depuis de nombreuses années, je pratiquais le mime, j’étais acteur et danseur par passion. J’ai essayé de transformer cette passion en un service rendu aux autres, en particulier, aux enfants. J’ai commencé avec un projet de danse à l’école maternelle et primaire, pour jouer avec la danse et la musique ». La danse – explique une psychologue de l’enfance – a le pouvoir de retrouver une nouvelle harmonie.

Mais elle ne suffit pas : pour travailler avec les institutions, une qualification s’impose et donc, Mirco se remet à étudier, il se met au courant des nouveautés dans ce domaine, il obtient un diplôme en Art Counselor et un master en médiation familiale. Il contacte les écoles publiques et privées d’Italie, ouvre un site (www.ledanzedimirco.it), dans lequel il propose des stages pour les enseignants et des rencontres avec les enfants.

« Depuis 2008, avec ma famille, nous vivons ‘’à la limite’’, en espérant toujours qu’une dépense imprévue ne nous tombe pas dessus. Mais je peux dire que rien ne nous a jamais manqué. En profonde unité avec ma femme et avec les amis de la communauté des Focolari à laquelle j’adhère et qui me soutiennent, je me suis fié à Dieu. Lui me montre les pas à faire et avec mon travail, je peux témoigner qu’Il m’aime et ne m’abandonne pas. Je le considère comme mon nouvel employeur ».

Actuellement, Mirco mène un projet qui implique deux mille enfants par an, non seulement en Italie mais aussi en Europe : «  Avec la musique, je joue avec les enfants et je me rends tout de suite compte de leurs gênes. Combien souffrent-ils, les enfants d’aujourd’hui! Il leur manque les valeurs, les règles, l’autonomie, ou vivent des situations de séparation ou de conflit entre les parents ».


Avec sa femme, Mirco porte de l’avant aussi un projet pour les adultes. « Nous parlons de franchise, de confiance en soi, de compréhension, de pardon ». « Et tu connais la chose la plus belle ? Cela fait dix ans que nous n’allons plus en vacances parce qu’on ne peut pas se le permettre et maintenant, on nous a offert un voyage au Kenya en janvier, pour rencontrer des enfants de deux écoles et d’un orphelinat et un autre en Russie. Comment ne pas percevoir dans tout cela, l’amour de mon nouvel employeur ? ».

Chiara Favotti

______________________________________________

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: