Jaro de indiĝenaj lingvoj

Jaro de indiĝenaj lingvoj

Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj (IJdeIL – 2019) estis anoncita ĉe la Unuiĝintaj Nacioj (UN) kaj ĝia oficiala malfermo okazis la 28an de januaro 2019 en Parizo, kie troviĝas la ĉefsidejo de UNESKO. La IJdeIL celas atentigi pri la danĝero, kiun alfrontas la mondaj kultur-trezoroj, ĉar multaj indiĝenaj lingvoj konstante malaperas.

Kontraŭ tia minaco oni ŝajne ne kapablas trovi solvon, tial aldonas nur la ĝeneralan deziron “…krei ligilon inter lingvo, disvolviĝo, paco kaj reakordigo“.

Pri la neceso protekti indiĝenajn (kaj minoritatajn) lingvojn oni parolas delonge. Jam antaŭ 11 jaroj, la Organizaĵo de Unuiĝintaj Nacioj /UN pere de sia Departemento pri Ekonomiaj kaj Sociaj Aferoj (UNDESA) anoncis oficialan Deklaracion pri Rajtoj de Indiĝenaj Popoloj. La 13an de septembro 2007, tiun dokumenton aprobis 144 membroŝtatoj de la UN kaj kontraŭis ĝin nur kelkaj (Usono kun aliaj anglalingvaj ŝtatoj).

This image has an empty alt attribute; its file name is iLing-4.jpg
Nuntempe vivas en la mondo ĉ. 370 milionoj da indiĝenoj (aŭtoktonuloj) en 90 landoj. Ili apartenas al 5,000 grupoj (gentoj) kaj uzas pli ol 6,000 lingvojn aŭ dialektojn.

*

La indiĝenaj komunumoj rezistis diskriminadon farde la koloniaj potencoj, avidecon de iliaj firmaoj kaj min-industrioj. Tiuj komunumoj defendis siajn landojn kun nekredebla kuraĝo kaj persistemo, eĉ kiam iliaj protestoj estis ofte ignorataj ne nur de grandaj karteloj, sed ankaŭ de la registaroj.

Oni esperas revivigi indiĝenajn lingvojn per pli vasta informado kaj novaj teknologioj serve al diskonigo kaj konservado de tiuj lingvoj kaj kulturoj. Por savi ilin (la lingvojn kaj kujlturojn), la tieaj komunumoj bezonas stabilan kaj efikan eduk-sitemon. Tia instruado devus okazi, almenaŭ parte, en la gepatra lingvo – ne nur por la infanoj, sed ankaŭ por junularo kaj plenkreskuloj. Ĝi devas regule emfazi valorojn de tiuj kulturoj, uzante tiel praktikajn rimedojn kiel tradiciaj sportoj, ludoj kaj kantado.

La iniciato celas plibonigi vivon (de tiuj popoloj ?), ĉi-kampe kontribui al pli vasta internacia kunlaboro kaj fortigi daŭrecon de indiĝenaj lingvoj kaj kulturoj.

Inter la diversaj E-organizaĵoj, eble malpli konata estas Internacia Komitato por Etnaj Liberecoj (IKEL), kiu okupiĝas pri rajtoj de minoritatoj, iliaj lingvoj kaj kulturoj. Fondis ĝin germana esperantisto Joachim U. Moritz en jaro 1972.

En Luzacio (sudorienta regiono de Germanio) loĝas soraboj – lasta nacio kiu travivis elinter la pluraj slavaj gentoj, vivintaj en la teritorio inter Turingio kaj Balta Maro.

IKEL eldonas la periodaĵon “Etnismo” kaj en la Deklaracio por etnista humanismo ĝi atestas, ke la realigata mond-ordo estas ekstreme maljusta kaj minacas kaŭzi rapidan finon de la pluretna homaro. Oni subfosas fidon inter la simplaj homoj kaj incitas la popolojn batali unu kontraŭ la alia. Ĉio celas faciligi regadon por la ĉiam samaj, malgrandaj elitoj.

This image has an empty alt attribute; its file name is IKEL.jpg

La rekonita tutmonde Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj (1948) difinas la egalajn rajtojn por ĉiu homo. Nuntempe tiu principo de egaleco devus vastiĝi je rilatoj inter ĉiuj komunumoj, etnogrupoj kaj nacioj. Ju pli komunumo sentas ligitecon al sia tero, des pli forta estas ĝia deziro konservi la ekologian kaj kulturan ekvilibrojn en sia loĝloko. (…) Ja rajtoj je puraj medio kaj tero, je freŝa akvo kaj aero ne estas nur individuaj sed kolektivaj kaj devas esti sekurigitaj je internacia juro. Kaj, kontraŭen la mondo, kreskas fortaj malegalecoj ne nur inter la individuoj, sed ankaŭ inter la popoloj. Pro tio etnista humanismo strebas al reguligo de ĉiuj konfliktoj per pacaj metodoj. Tial ĝi kontraŭas same naciisman ŝovinismon kiel post-kulturan kosmopolitismon. Tiu dua celas formi ĉiujn al unusola modelo, sekve ilin fandi en la sama unulingva kaldrono kiel kultura miksaĵo, preeparita por samkonsumado.

This image has an empty alt attribute; its file name is gujana.jpg

Indianoj en Brita Gujano

Por tion eviti, la komunumoj devas organiziĝi laŭ pli homaj strukturoj de mem-administro kaj sin protekti kontraŭ monopoloj kaj eksplutado fare de tiuj plej riĉaj.

_________

*

This image has an empty alt attribute; its file name is eskimj-1.jpg

En la severa klimato de norda Kanado, la eskimaj popoloj – invaditaj per elektronikaĵoj, reklamoj kaj bruaj amaskomunikiloj – troviĝas en profunda psikologia kaj socia krizo. Hodiaŭ nur tiuj plej maljunaj uzas ankoraŭ siajn originalajn lingvojn.

*

Esperantistoj partoprenas ofte en internaciaj kulturaj kaj lingvaj eventoj. Kaj tio estas interesa, ĉar transiras la fermitajn ĝis nun cirklojn. Unu el la plej sukcesaj estas certe “Festivalo de Lingvoj” ĉe la Ĉuvaŝa Pedagogia Universitato, kun financa subteno de la ŝtato. Foje la festivalon partoprenis reprezentantoj pli o 40 lingvoj. Unu el la ĉefaj organizantoj estas Elena Nadikova, universitata instruisto pri rusaj lingvo kaj literaturo. Dum jaroj, la evento akiris altan prestiĝon ĉar, krom esperantistojn, oni invitis ankaŭ eksterlandajn politikistojn kaj diplomatojn. La festivalo disvastiĝis poste al aliaj urboj, kiel Peterburgo kaj Moskvo.

Similaj aranĝoj okazis ankaŭ en aliaj landoj, ekz. en Francio aŭ Pollando (E-festivalo de eŭropaj kantoj) :

En lastaj jaroj popularas poliglotaj (multlingvaj) renkontiĝoj. La plej granda estas eble Poliglota Konferenco en slovaka ĉefurbo Bratislavo. Partoprenis en ĝi preskaŭ 460 poliglotoj (homoj, kiuj parolas almenaŭ kelkajn lingvojn) el 55 landoj. Grandparte organizas ĝin esperantistoj, kun apogo de Bratislava Ekonomia Universitato. Tiaj konferencoj estis organizataj en aliaj landoj, i.a. en Greklando kaj unu meze de oktobro unu okazos 2019 en Japanio. Bedaŭrinde, la komunikado en tiuj eventoj kutime limiĝas al uzado de angla lingvo kaj neniel helpas al protektado de indiĝenaj lingvoj.

Ĉe la Universitato de Massachusetts (subŝtato orient-usona) aperas periodaĵo “Cultural Survival” /Travivo de la kulturoj, kiu defendas rajtojn de la idniĝenaj komunumoj por ilia mem-administrado, risortemo – kapablo reviviĝi. Tiuj komunumoj devas esti apogataj por konservi siajn lingvon, kulturon kaj landon.

Rilate al diskriminado de indiĝenaj kulturoj, ni rememoras pri unu ĝena evento, humiliga al same al estroj de film-instustrio, kiel al politikistoj. Dum la pompa ceremonio de la “Oskar-premiado” oni elektis la plej bonan aktoron Marlon Brando.

Printempe 1973 okazis la la tradicia enmanigo de ora statueto, sed la fama aktoro ne alvenis. Anstataŭe, lin reprezentis juna virino kaj lin reprezentis Sacheen Littlefeather, juna virino el indiana tribo de apaĉoj. Ŝi venis por legi publike la deklaron de Brando. Tie li klarigis, ke decidas malakcepti la “oskaron” por protesti kontraŭ maljusta traktado de la usonaj indianoj kaj kontraŭ misprezentado de ili en la filmoj.

Post tiu evento, Sacheen kunlaboris kun patrino Teresa el Kalkuto (eo: Kolkato) kaj organizis preĝan rondon memore al Katerina Tekakwitha (1656-1680) nomita “Lilio de Mohakoj /Lily of the Mohawks, la unua indiana sanktulino de Nordameriko.

.


Kvankam en kelkaj rezervejoj ekzistas kursoj pri la loka lingvo, sed ĝi senutilas por la junaj indianoj kiam ili volas trovi laboron. Ironie, por vigligi ekonomion de tiuj komunumoj, apud iliaj vilaĝoj oni komencis konstrui kazinojn (monludejojn). Invado de la mon-ĉasaj turistoj kontrastos kun la tradicia indiĝena vivstilo kaj certe kaŭzos sekvan kulturan kolizion. Bedaŭrinde, ŝajnas ke ekde la supre montrita protesto en la filmista mondo, ne multo pliboniĝis. Tio povas esti la serioza averto, ke detruado de la apartaj kulturoj pli kaj pli rapidiĝos. Kiel malriĉa estus tiam nia vivo! Ni observas tiun proceson en la ĉiutaga vivo.

Antaŭ nelonge aperis libra titolita “Ĉu atendas nin la sorto de indianoj?” kaj ĉi tiun demandon devus konsideri ĉiu pensema homo. La oficialaj statistikoj de UNESKO alarmas, ke unu lingvo malaperas dum apenaŭ du semajnoj (25 lingvoj ĉiujare). Nun tio okazas al forgesitaj gentoj, sekve al minoritatoj kaj poste … Ĝenerale oni konas la vortojn “insekticido” aŭ “genocido” kaj la supraj statistikoj ŝajnas pravigi uzadon de la vorto lingvocido.

_______________________________________

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: