Nia Vilaĝo /aprilo 2019

Nia Vilaĝo /aprilo 2019

Utilaj plantoj:

Majfloro – konvalo

Konvalo (Convallaria majalis L.) havas belan E-nomon – “majfloro” ĉar floras kutime en majo (en norda duonglobo).

Origine tiu ĉi planto konvras preskaŭ la tutan Eŭropon kaj nordan Azion (ĝis Koreujo kaj Japanio). Nature, ĝi plej multas en duon-ombro de foliaj arbaroj, tie per sia radikaro (rizomoj) la planto disvastiĝas je grandaj kolonioj. Tio estas avantaĝo por la planto mem, sed kiam oni ne povas kontroli konvalon en ĝardeno, tiam ĉi tiu la planto iĝas invada kiel herbaĉo (trudherbo). Konvalo estas planto plurjara (staŭdo) kaj travivas ĉiun vintron, tolerante frostojn ĝis 20OC (minus dudek gradojn).

Homoj okupiĝantaj pri ĝardenado scias, ke konvalo (simile kiel funkio kaj filikoj) bone kreskas en ombraj sektoroj: ĉe muro, barilo aŝŭ sub arboj.

Uzado

Konvalo estas plejofte uzata por du celoj, kiel ornam-planto kaj por medicino. La eltranĉitaj flor-tigetoj estas ofte uzataj en vazo. Oni volonte kreskigas konvalon en ĝardenoj, ĉar ties blankaj, sonoril-formaj floretoj belodoras intense, per unika aromo. Pro tio ĝiaj eteraj oleoj estas vaste uzataj en konsmetika industrio, ekz. por sapo, parfumoj kaj por aliaj kosmetikaĵoj.

En medicino

Unue oni devas memori, ke ĉiuj partoj de konvalo estas venenaj kaj precipe danĝeraj al infanoj. Tial ĉia malsperta uzado de tiu planto povas esti tre riska. Aliflanke, ĉina popola medicino sukcese uzis konvalon jam en antikvaj tempoj. Taŭge preparita, ĝi helpis kontraŭ malsanoj de la sangocirkula sistemo. Tion konfirmis la kurac-praktikoj en mezepoka Eŭropo, ĉar medikamento ekstraktita el konvalo fortigas la korbaton. Krom tio, oni malkovris, ke la planto utilas dum atakoj de epilepsio (neŭra malsano) kaj ĝi mildigas dolorojn kaŭzitajn de podagro. Pro tiuj trajtoj, konvalo simbolis medicinan arton kaj scion en la mezepoko.

Konvalo en arto kaj kiel la motivo en simboliko

Aumont (Svislando)

Konvalo aperas ankaŭ en urbaj aŭ vilaĝaj blazonoj.

.

La majfloro ofte inspiris artistojn kaj poetojn. En multaj landoj konvalo estis la floro de juneco kaj feliĉo. Kiel simbolo de enamiĝo kaj modesto, ĝi estis uzata en la bukedoj de edziniĝantaj fraŭlinoj. En ikonografio, konvalo estas unu el floroj dediĉitaj al sta Maria por simboligi ŝian purecon kaj amon.

Pentraĵo de Franz Winterhalter (jaro 1851).

La unuan de majo, oni celebras en Francio la”feston de konvalo” kaj sur la stratoj eblas aĉeti tiujn florojn. Tie ekzistas ankaŭ alia bela tradicio: antaŭ la unua dimanĉo de majo oni promenis al arbaro por pluki kelkajn kovalojn kaj donaci ilin al siaj proksimuloj. Sekve, per tiuj floroj oni ornamis fenestrojn kaj pordojn.

.

Krome, konvala desegnaĵo troviĝas sur sennombraj poŝtkartoj, poĵŝtmarkoj kaj sur aliaj objektoj.

.

*

Fine, io por E-lingvistoj:

La nomo

En la 15a jarcento oni nomis tiun ĉi planton Lilium convallium, kio signifas “lilio el valo” (latine convállis = profunda, ĉirkaŭita per montoj valo). Por evitigi konfuzon kun alia lilio, sveda patro de la botanika taksonomio – Carl von Linné (Linnaeus, eo: Karolo Lineo) enkondukis la nomon Convalaria majalis ĉar konvalo plejofte floras meze de majo.

La nomo estis tiel populara, ke ĝi funkcias en angla lingvo – Lily of the valley kaj en kelkaj aliaj: Liljekonvalj (svede), Liljekonvall (norvege), Lelietje-van-dalen (nederlande), Lirio de los valle (hispane) kaj Lírio-do-vale (portugale).

En slavaj lingvoj, la nomo de konvalo tre similas al sia originalo: Konvalinka vonná (ĉeĥe), Konvalinka voňavá (slovake), Konwalia majowa (pole), Конва́лія травне́ва (Konvalia travnjeva – ukraine). En aliaj slavaj lingvon la nomo estas malsama: Ла́ндыш (Landiŝ en la rusa kaj belarusa), Đurđevak (Ĝurĝevak en la serbokroata).

Alia populara nomo de konvalo estas “muguet” – Le muguet ou muguet de mai (france) kaj Il mughetto (itale). Valoras aldoni ke, en diversaj lingvoj, ĉi tiu planto havas ankaŭ tre interesajn popolajn nomojn. Ekzemple, hispanoj uzas la nomon “Lirio de Nuestra Señora” (Lilio de Nia Sinjorino). En lingvoj bulgara kaj makedona funkcias la kortuŝa nomo – “Larmo patrina” (Момина сълза, Момина солза). En tiu kunteksto, belsonas ankaŭ la E-nomo de “majfloro“.

.

En Finnlando, kie okazos la ĉi-jara Universala Kongreso, konvalo estas elektita kiel la nacia floro, al kiu oni dediĉis apartan moneron.

______________________________

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: